Wyrok Sądu Okręgowego

I C 1234/22

 

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

 

dnia 20 lipca 2023 roku

 

Sąd Okręgowy w Warszawie w dniu 20 lipca 2023 roku Wydział Cywilny

w następującym składzie:

Przewodniczący: Sędzia Anna Kowalska

Protokolant: sekretarz sądowy Jan Nowak

po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2023 roku w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa Adama Wiśniewskiego i Marii Wiśniewskiej

przeciwko Piotrowi Zielińskiemu

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli

1. oddala powództwo;

2. zasądza od powodów Adama Wiśniewskiego i Marii Wiśniewskiej solidarnie na

rzecz pozwanego Piotra Zielińskiego kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych

tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za

opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się

orzeczenia, do dnia zapłaty;

3. nie obciąża powodów nieuiszczonymi kosztami sądowymi, przejmując je na rachunek

Skarbu Państwa.

 

/-/ Sędzia Anna Kowalska

 

UZASADNIENIE

 

Adam Wiśniewski i Maria Wiśniewska w dniu 10 stycznia 2023 roku wnieśli do

Sądu Rejonowego w Piasecznie pozew przeciwko Piotrowi Zielińskiemu o nakazanie zwrotu

uczynionej darowizny z powodu rażącej niewdzięczności. Postanowieniem z dnia 20 stycznia

roku Sąd Rejonowy w Piasecznie przekazał sprawę wg właściwości do rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w Warszawie. Pismem z dnia 5 lutego 2023 r. pełnomocnik powodowie zmienili

powództwo, wnosząc o zobowiązanie obdarowanego Piotra Zielińskiego do złożenia

oświadczenia woli o przeniesieniu na rzecz darczyńców Adama i Marii Wiśniewskich

własności nieruchomości działki nr 123/4 o obszarze 0.5 ha położonej w Konstancinie-Jeziornie, która

to nieruchomość została darowana Piotrowi Zielińskiemu umową z dnia 15 maja 2020 r.

Ponadto powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów procesu, w tym

kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Uzasadniając swój pozew, powodowie powołali się na rażącą niewdzięczność

obdarowanego, która polegała na agresji pozwanego wobec ich córki i wnuczki jak również

wulgarnym zachowaniu wobec powodów. Wskazali, że pozwany żądał przekazywania mu

pieniędzy w celu nabycia alkoholu, miała też miejsce raz sytuacja przemocy fizycznej wobec

darczyńców, kiedy jego żona schroniła się u nich. Ponadto w trakcie postępowania karnego,

które toczy się wobec pozwanego, podał on szkalujące ich informacje jakoby zajmowali się

nielegalną produkcją alkoholu. W ocenie powodów za oświadczenie o jakim mowa w art. 900 k.c. należy

uznać pismo procesowe z dnia 10 stycznia 2023 r. zatytułowane "Odwołanie darowizny". Doręczenie odpisu pozwu spełnia wymaganie określone w art. 900 k.c.

Powodowie wskazali również, że chcąc rozstrzygnąć sprawę bez ingerencji sadu pismem z

dnia 15 lutego 2023 r. ponownie złożyli oświadczenie o odwołaniu darowizny (k. 10-12, postanowienie SR w Piasecznie k.13, pismo k.14-16).

Pozwany Piotr Zieliński w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w

całości oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania wg norm

przepisanych wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Podniósł, że powodowie nie

wykazali, aby zachodziły przesłanki uzasadniające odwołanie darowizny ze względu na

rażącą niewdzięczność, a ponadto powodowie nie złożyli żadnego oświadczenia pozwanemu

o odwołaniu darowizny. Pozwany wskazał, że był często zapraszany do teściów, zawsze był

nakłaniany do wspólnego picia alkoholu. Nie było takiej sytuacji, żeby pobił darczyńców. W

ocenie pozwanego podejście powodów do niego uległo zmianie gdy pogorszyły się jego

stosunki z żoną, a córką powodów, co doprowadziło do wytoczenia sprawy o rozwód, a w

konsekwencji pojawiły się kwestie związane z podziałem majątku. Pozwany wskazał

również, że uprawnienia darczyńcy do odwołania darowizny z powodu rażącej

niewdzięczności mogą być realizowane w terminie jednorocznym od momentu dowiedzenia

się o niewdzięcznym zachowaniu obdarowanego, którego to terminu powodowie nie

zachowali (odpowiedź na pozew k.17-19).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Umową z dnia 15 maja 2020 r. zawartą w formie aktu notarialnego powodowie

darowali pozwanemu (zięciowi) i córce Annie Zielińskiej (żonie pozwanego) do ich

wspólności ustawowej działkę nr 123/4 o obszarze 0.5 ha w Konstancinie-Jeziornie (akt notarialny k. 20-22).

Powodowie oraz pozwany z żoną zamieszkiwali w Konstancinie-Jeziornie w sąsiadujących domach. W

pierwszych latach małżeństwa między pozwanym, a powodami istniała zgoda, strony

spotykały się i wspólnie piły alkohol. Po jakimś czasie zięć zaczął dokuczać pozwanym, bił

żonę i córkę. Powódce zabronił odwiedzać córkę, odmawiał udzielania jej jakiejkolwiek

pomocy. Adam Wiśniewski również nie mógł liczyć na pomoc zięcia w drobnych

sprawach życia codziennego. Powodowie w tamtym okresie odwołali darowiznę, jednak

później wybaczyli zięciowi. Powodowie z uwagi na bliskie sąsiedztwo mieli wiedzę o

zachowaniach pozwanego względem żony, a ich córki oraz wnuczki.

Wyrokiem z dnia 1 marca 2022 r. Sąd Rejonowy w Piasecznie Wydział Karny uznał

pozwanego winnym popełnienia tego, że w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.

znęcał się fizycznie i psychicznie nad żoną Anną Zielińską oraz córką Katarzyną Zielińską

(wyrok SR w Piasecznie k. 23-25).

W dniu 10 stycznia 2023 r. pozwany pobił żonę Annę Zielińską, wyzywał żonę oraz groził

żonie i córce. W następstwie zdarzenia została wezwana na posesję policja, która zatrzymała

pozwanego, a następnie pozwany został tymczasowo aresztowany.

W dniu 15 lutego 2023 r. Prokuratura Rejonowa w Piasecznie skierowała akt oskarżenia

przeciwko pozwanemu o to, że w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 10 stycznia 2023 r. znęcał

się fizycznie i psychicznie nad Anną Zielińską i Katarzyną Zielińską w ten sposób, że wyzywał je

słowami wulgarnymi, wypędzał z domu, wypowiadał groźby pozbawienia życia, bił i kopał

po ciele, tj. o czyn z art.207§1 k.k. Podczas przesłuchania pozwany zeznał, że teściowie

zajmują się nielegalną produkcją alkoholu (k.26).

W dniu 1 marca 2023 r. powodowie złożyli do Sądu Rejonowego w Piasecznie pozew w

niniejszej sprawie, w którym jako powody odwołania darowizny wskazali wulgarne

zachowania pozwanego wobec powodów, jego żądania pieniędzy na alkohol oraz pobicie

darczyńców (k. 27).

Odpis pozwu wobec braku wskazania właściwego adresu pozwanego został doręczony

pozwanemu dopiero w dniu 10 marca 2023 r. (k.28). Pismem z dnia 15 marca 2023 r.

powodowie złożyli uzupełnienie oświadczenia o odwołaniu darowizny (k. 29), które odebrała

matka pozwanego w dniu 17 marca 2023 r. (k. 30). W piśmie wskazali jako powód odwołania

darowizny czyny kryminalne wobec ich córki Anny Zielińskiej, szkalujące stwierdzenia

pozwanego o produkcji nielegalnego alkoholu przez powodów.

Od dnia 10 stycznia 2023 r., tj. od zatrzymania pozwanego przez policję w związku z

pobiciem żony pozwany nie przebywał w domu sąsiadującym z powodami i nie miał z nimi

kontaktu. Po zatrzymaniu pozwanego żona Anna Zielińska wniosła pozew o rozwód. Jednym z

roszczeń zgłoszonych przez Annę Zielińską w postępowaniu rozwodowym jest żądanie podziału

majątku wspólnego małżonków.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów złożonych do akt sprawy

przez strony, zeznań świadków: Jana Kowalskiego (k.31-32), Marii Nowak (k.33-34), Piotra Nowaka (k.35-36), Anny Kowalskiej (k.37-38,39), oraz zeznań

stron (k.40-41,42).

Sąd zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art.898 § 2 k.c. darczyńca może odwołać darowiznę nawet już

wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.

Darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do

odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego (art.899 § 3 k.c.). Odwołanie

darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie (art.900 k.c.).

W niniejszej sprawie należy przyjąć, że powodowie dowiedzieli się o niewdzięczności

pozwanego najpóźniej w dniu 10 stycznia 2023 r., kiedy to pozwany został zatrzymany przez

policję po pobiciu żony i jednocześnie córki powodów. Od tego dnia pozwany nie mieszka po

sąsiedzku z powodami i nie mają oni ze sobą żadnych kontaktów. Powyższe oznacza, że

roczny termin na odwołanie darowizny upłynął najpóźniej w 10 stycznia 2024 r. Pierwsze

oświadczenie o odwołaniu darowizny, jakie zostało doręczone pozwanemu zawarte było w

piśmie z dnia 1 marca 2023 r., które odebrała matka pozwanego w dniu 17 marca 2023 r.

(k.30). Darczyńca może dokonać skutecznego odwołania darowizny w pozwie skierowanym

przeciwko obdarowanemu, jednakże w niniejszej sprawie pozew został wprawdzie złożony w

dniu 1 marca 2023 r., jednakże doręczony został pozwanemu dopiero 10 marca 2023 roku -

k.28 (najwcześniej możliwa data to 10 marca 2023 roku). Z uwagi na treść art.61 k.c.

oświadczenie skierowane do obdarowanego wywołuje skutek z chwilą dojścia do niego w taki

sposób, że mógł się zapoznać z jego treścią. Termin z art.899 § 3 k.c. nie jest terminem

przedawnienia lecz terminem prekluzyjnym. Przyjmuje się, że jeżeli nie dochodzi do

odwołania darowizny w ciągu roku, to dzieje się tak dlatego, że darczyńca nie odczuł

niewdzięczności, przebaczył obdarowanemu. Po upływie roku uprawnienie do odwołania

darowizny wygasa, co jest uzasadnione potrzebą eliminowania niepewności po stronie

obdarowanego. Reasumując, wobec upływu rocznego terminu darowizna nie mogła zostać

odwołana skutecznie w dniu 10 marca 2023 r., a zatem już z tego względu powództwo

podlegało oddaleniu.

Abstrahując od powyższego, w ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie zaszła również

przesłanka odwołania darowizny, jaką jest rażąca niewdzięczność.

Ustawodawca nie wskazał, co należy rozumieć pod pojęciem rażącej niewdzięczności,

jednakże bogate orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie wskazuje, iż o istnieniu lub

nieistnieniu podstaw do odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności decydują w

każdym przypadku konkretne okoliczności rozważane na tle zwyczajów panujących w

określonych środowiskach społecznych, które nie wykraczają poza przypadki życiowych

konfliktów, przy czym dla oceny, czy doszło do rażącej niewdzięczności istotnym jest nie

tylko zachowanie samego obdarowanego, ale również zachowanie darczyńcy. Rażąca

niewdzięczność może polegać na zaniechaniu działań obdarowanego względem darczyńcy,

jednakże działanie takie musi być skierowane przeciwko darczyńcy ze świadomością i w

nieprzyjaznym zamiarze i dotyczyć bezpośrednio darczyńcy. Sąd Apelacyjny w Warszawie w

wyroku z dnia 15 kwietnia 2022 r. wydanym w sprawie I ACa 123/22 wskazał m.in., iż "przez

pojęcie "rażącej niewdzięczności" należy rozumieć tylko takie czynności obdarowanego -

działania lub zaniechania, które są skierowane przeciwko darczyńcy z zamiarem

nieprzyjaznym. Chodzi tu przede wszystkim o popełnienie przestępstwa przeciwko

darczyńcy, np. przeciwko zdrowiu, życiu, czci, mieniu oraz o naruszenie przez obdarowanego

obowiązków wynikających ze stosunków osobistych łączących go z darczyńcą - np. odmowa

udzielenia pomocy w czasie choroby. Znamion rażącej niewdzięczności nie wyczerpują czyny

nieumyślne obdarowanego, a nawet drobne czyny umyślne, ale niewykraczające poza zwykłe

konflikty rodzinne". Każde inne działanie nawet jeżeli powoduje powstanie krzywdy, a nie

jest działaniem zamierzonym, nie może być poczytywane za przejaw rażącej

niewdzięczności.

W ocenie Sądu, w świetle powyższych rozważań brak jest podstaw do przyjęcia, iż po

stronie pozwanego mamy do czynienia z rażącą niewdzięcznością, co skutkowałoby

uwzględnieniem powództwa. Po pierwsze należy zauważyć, że nie jest przejawem rażącej

niewdzięczności okoliczność, że w innym postępowaniu pozwany zeznał, że powód

produkuje nielegalny alkohol, tym bardziej, że jak wynika również z zeznań świadków u powodów

często piło się alkohol i był to bimber, który przynosił powód. Ponadto powodowie nie

wykazali w żaden sposób, że pozwany dopuszczał się wobec nich przemocy fizycznej czy

wulgarnych zachowań. Nie zostało również udowodnione, żeby powodowie potrzebowali czy

wymagali pomocy pozwanego, a ten wbrew prośbom tej pomocy im nie udzielił. W tym

miejscu należy zauważyć, że to na powodach na podstawie art.6 k.c. ciążył obowiązek

udowodnienia okoliczności, na które się powoływali. Nie można uznać za przejaw rażącej

niewdzięczności nadużywania alkoholu przez pozwanego czy też jego żądania pieniędzy na

alkohol, szczególnie, że biorąc pod uwagę cały kontekst sytuacji i relacje panujące w rodzinie,

należy zauważyć, że picie alkoholu w rodzinie było częste i pozwany nie był jedyną osobą,

która spożywała alkohol na spotkaniach, podczas których pity był alkohol. Uczestniczyli w

nich zarówno powodowie jak i ich córka, zaś osoba proponującą alkohol był również powód.

Za naganne należy uznać z pewnością zachowanie pozwanego wobec córki powodów, tj.

wyzywanie jej, pobicie, grożenie, jednakże nie było to zachowanie bezpośrednio przeciwko

darczyńcom z zamiarem pokrzywdzenia właśnie ich i w związku z tym nie może ono

stanowić przesłanki stwierdzenia rażącej niewdzięczności w niniejszej sprawie. Jak przyjmuje

się w orzecznictwie "darowizna może zostać odwołana na podstawie art.898 § 1 k.c. nie tylko

wówczas, kiedy wysoce naganne zachowanie się obdarowanego wymierzone zostało wprost

przeciwko darczyńcy, ale także wówczas, kiedy skierowane jest wprawdzie bezpośrednio

przeciwko osobie bliskiej darczyńcy, ale dotyka jednocześnie samego darczyńcy. Takie

zachowanie się obdarowanego powinno jednakże być wynikiem jego zamiaru oddziałania na

darczyńcę i to w sposób usprawiedliwiający ocenę tego zachowania się jako wyrażającego

rażącą niewdzięczność względem darczyńcy (...) rodzinie pozwanego nie można odmówić

pełnej autonomii i zachowania pozwanego, godzące w dobro i interes żony oraz rodziny, nie

można oceniać wobec jego teściów, będących osobami nie należącymi do tej rodziny, w tych

samych kategoriach co wobec rodziny i żony pozwanego" (wyrok Sądu Najwyższego z dnia

20 maja 2021 r., II CSK 123/20). W niniejszej sprawie w ocenie Sądu wysoce

naganne postępowanie pozwanego względem żony czy córki nie może zostać

zakwalifikowane jako rażąca niewdzięczność względem powodów.

Trudno oprzeć się wrażeniu, że rzeczywista przyczyna odwołania darowizny leży gdzie

indziej, a mianowicie Sąd upatruje jej w fakcie złożenia przez córkę powodów pozwu o

rozwód i związanego z nim podziału majątku (jedno ze zgłoszonych roszczeń w

postępowaniu rozwodowym). W ocenie Sądu powodowie nie chcą dopuścić by darowana

nieruchomość pozostała we wspólnym, podlegającym podziałowi, majątku małżonków.

W związku z powyższym wobec braku udowodnienia rażącej niewdzięczności

pozwanego, a także niezachowania terminu na odwołanie darowizny z mocy art.898 § 1 k.c. i

899 § 3 k.c. orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

O kosztach procesu między stronami obejmującymi koszty zastępstwa procesowego Sąd

orzekł na podstawie art.98 § 1, § 11 i § 3 i art.105 § 2 k.p.c. w zw. § 2 pkt 6 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności

adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). Od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów

procesu zostały zasądzone odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w

spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, do dnia

zapłaty.

Sąd nie obciążył powodów nieuiszczonymi kosztami sądowymi w oparciu o art.102 k.p.c.,

który przewiduje, iż w wypadkach szczególnie uzasadnionych Sąd może zasądzić od strony

przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Powodowie byli

zwolnieni od kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę sytuację rodzinną, osobistą, majątkową i

dochody powodów, które to okoliczności legły u podstaw zwolnienia Sąd nie obciążył ich

nieuiszczonymi kosztami sądowymi pomimo, że byli stroną przegrywającą proces, o czym

orzeczono w punkcie 3-cim sentencji wyroku.

 

/-/ Sędzia Anna Kowalska